5 april 2026 | Nathalya Groot

Het retentierecht: een krachtig drukmiddel in de praktijk

Het retentierecht is een juridisch instrument dat in de praktijk vaak wordt onderschat, maar bijzonder effectief kan zijn. Voor schuldeisers biedt het een directe manier om betaling af te dwingen, zonder dat direct een gerechtelijke procedure nodig is.

Maar wanneer mag je nu eigenlijk een zaak van een ander onder je houden? En waar liggen de grenzen?

Wat is het retentierecht?
Het retentierecht is het recht van een schuldeiser om een zaak van zijn schuldenaar onder zich te houden, totdat een openstaande vordering wordt voldaan.

In de praktijk komt dit regelmatig voor. Denk bijvoorbeeld aan:

• een garagehouder die een auto niet teruggeeft na een reparatie;
• een aannemer die een bouwplaats afsluit zolang er niet betaald is;
• een opslagbedrijf dat goederen achterhoudt zolang de huur niet wordt voldaan.

Het retentierecht fungeert daarmee als een drukmiddel. Zonder betaling geen afgifte.

De wettelijke basis
Het retentierecht is geregeld in artikel 3:290 BW en hangt nauw samen met het opschortingsrecht van artikel 6:52 BW.

Om een retentierecht rechtsgeldig in te roepen, moet aan een aantal voorwaarden zijn voldaan:

1. Er moet een opeisbare vordering zijn
   De schuld moet daadwerkelijk bestaan en opeisbaar zijn.
2. De schuldeiser moet de zaak rechtmatig onder zich hebben
   De zaak mag niet onrechtmatig zijn verkregen.
3. Er moet voldoende samenhang zijn tussen de vordering en de zaak
   Dit is vaak het belangrijkste en meest besproken criterium.

Het criterium van “voldoende samenhang”
De vraag of er voldoende samenhang bestaat, is in de praktijk vaak doorslaggevend. Dit criterium bestaat uit twee onderdelen:

1. Connexiteit (inhoudelijk verband)
   Er moet een inhoudelijk verband bestaan tussen de vordering en de verplichting tot afgifte van de zaak. Dit verband hoeft niet altijd direct te zijn, maar moet wel logisch voortvloeien uit dezelfde rechtsverhouding.
2. Proportionaliteit
   Het gebruik van het retentierecht mag niet onevenredig zwaar zijn in verhouding tot de vordering. Hierbij spelen factoren een rol zoals: de waarde van de zaak, de hoogte van de vordering en de feitelijke omstandigheden van het geval.
   

Retentierecht in ontwikkeling
Hoewel het retentierecht een klassiek leerstuk is, blijft het volop in ontwikkeling. Rechters kijken steeds vaker naar de feitelijke context en minder naar starre regels.

Een recente uitspraak van de rechtbank Overijssel (ECLI:NL:RBOVE:2026:1334) laat dat goed zien. In die zaak hield een vrachtwagenchauffeur een vrachtwagen onder zich vanwege een openstaande loonvordering. De rechter oordeelde in kort geding dat het retentierecht in dat geval rechtsgeldig werd ingeroepen.

Opvallend daarbij was dat de samenhang werd aangenomen vanuit de arbeidsovereenkomst en dat de proportionaliteit ruim werd beoordeeld, mede omdat de werknemer weinig alternatieven had.

Aandachtspunten in de praktijk
Voor wie met het retentierecht werkt, zijn een aantal aandachtspunten van belang:

• Wees zorgvuldig met de feitelijke macht
  Wie de zaak uit handen geeft, verliest in beginsel het retentierecht (3:294 BW)
• Onderbouw de vordering goed
  Zonder duidelijke en opeisbare vordering geen retentierecht.
• Let op de samenhang
  Niet iedere vordering rechtvaardigt het vasthouden van een zaak (6:52 BW)
• Voorkom disproportionaliteit
  Het retentierecht kan zijn kracht verliezen als het te zwaar wordt ingezet.

Conclusie
Het retentierecht is een krachtig middel dat, mits correct toegepast, een effectieve manier biedt om betaling af te dwingen. Tegelijkertijd vraagt het om zorgvuldige toepassing, waarbij met name de samenhang en proportionaliteit een belangrijke rol spelen. Daarbij is het ook belangrijk te benoemen dat het niet mag worden uitgeoefend als de schuldeiser zelf in verzuim is of als er blijvende onmogelijkheid tot nakoming is (3:290 BW)

De recente rechtspraak (ECLI:NL:RBOVE:2026:1334) laat zien dat rechters bereid zijn om het retentierecht flexibel toe te passen, afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Dat maakt het tot een dynamisch en praktisch relevant instrument binnen het verbintenissenrecht.

Benieuwd of het toepasbaar is in jouw dagelijkse praktijk? Neem dan contact op met een van onze specialisten. Zij denken graag met je mee!